Τα μυστικά της Πλάκας! Από τον μύθο στην πραγματικότητα (vids + pics)

Η κατάβαση με ράφτινγκ του Άραχθου και το καλύτερο μετάλλιο μπροστά στη θέα του γεφυριού που ανακατασκευάστηκε πέντε χρόνια μετά την κατάρρευσή του

Η είδηση μπορεί να πέρασε στα ψιλά, όταν όμως είχε γίνει η μεγάλη καταστροφή του 2015, όλο το πανελλήνιο είχε συγκλονιστεί με την τεράστια πολιτισμική ζημιά. Αναφέρομαι στο γεφύρι της Πλάκας, το μεγαλύτερο μονότοξο γεγύρι των Βαλκανίων, το οποίο ενώνει πλέον ξανά τα Τζουμέρκα με τα Κατσανοχώρια, αποτελώντας ξανά πλέον σήμα κατατεθέν στον Άραχθο ποταμό και στην Ήπειρο.

Το ιστορικό γεφύρι «είναι έτοιμο· "δοκιμάζεται" πια από τον χειμωνιάτικο Άραχθο, θα δοκιμαστεί στις πιο δύσκολες συνθήκες, ώστε να μπορεί, μετά το καλοκαίρι, να παραδοθεί στο κοινό», δήλωσε στον ραδιοφωνικό σταθμό του Αθηναϊκού- Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων «Πρακτορείο 104,9 FM» ο Δημήτρης Καλιαμπάκος, καθηγητής της Σχολής Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών του ΕΜΠ, ο οποίος συντόνισε τη Διεπιστημονική Ομάδα Έργου για την Αναστήλωση της Γέφυρας Πλάκας.

Αυτό σημαίνει, ότι το Γεφύρι δεν συνέδεσε ξανά μόνο γεωγραφικά τις δύο περιοχές που χωρίζει ο ποταμός, αλλά και ιστορικά. Τα μυστικά μιας άρτιας τεχνικά κατασκευής του 1866, που άντεξε για 149 χρόνια, λένε, ότι χάνονται ανά τους αιώνες και ο πρωτομάστορας του Γεφυριού της Πλάκας στον Άραχθο, Κώστας Μπέκας, τα πήρε μαζί του. Πρόκειται για «ένα γεφύρι που είναι κάτι παραπάνω από δίδυμο αδερφάκι του αρχικού, είναι ένα γεφύρι με το ίδιο DNΑ...», σημείωνε συγκινημένος ο Δημήτρης Καλιαμπάκος.

Όσα όμως δεν διασώζονται με την καταγραφή, μεταφέρονται από στόμα σε στόμα από τους κατοίκους του τόπου, οι οποίοι διατηρούν ζωντανή την ιστορία και τις δίνουν μυθικές διαστάσεις, μέχρι να μελετηθεί επιστημονικά από ειδικούς.

Ένα τέτοιο μυστικό κατασκευής είχα πληροφορηθεί το καλοκαίρι του 2006 όταν παραθερίζαμε στα Τζουμέρκια με ομάδα φοιτητών που περνούσε ευχάριστες ημέρες στην κατασκήνωση της ΧΦΔ στο χωριό Αθαμάνιο. Ναι καλά καταλάβατε, το χωριό, από το οποίο κατάγεται ο πρώην πρωθυπουργός της Ελλάδας, Αλέξης Τσίπρας.

Ανάμεσα στις δράσεις που είχε προγραμματίσει η κατασκηνωτική ομάδα ήταν ράφτινγκ στον Άραχθο ποταμό. Είμασταν δεκάδες άτομα και αντί λεωφορείου επιστρατεύτηκαν τα αγροτικά, τα περίφημα και αθάνατα Datsun, από το Αθαμάνιο και το Βουλγαρέλι.


Ράφτινγκ στον Άραχθο

Ξεκινήσαμε αποπουρνό, πριν ακόμα χαράξει και διανύσαμε μία καταπράσινη διαδρομή μέχρι τα Φράστα, όπου μας περίμενε το συνεργείο που ήταν επιφορτισμένο να μας μυήσει στα μυστικά της ριψοκίνδυνης ποταμοπλοΐας, αν μπορούσαμε να αποδώσουμε τέτοια ελληνική ορολογία στον ξενικό όρο ράφτινγκ.

Οι οδηγοί μας εξήγησαν τους κανόνες, μας εξόπλισαν με τα απαραίτητα κράνη, τα σωσίβια και τα κουπιά, μας έμαθαν τα παραγγέλματα και επισήμαναν τους κινδύνους.

Ανεβήκαμε τον ποταμό και φτάσαμε στο σημείο όπου θα ρίχναμε τις φουσκωτές βάρκες, αφού χωριστήκαμε σε ομάδες των 8 ατόμων. Μπαίνουμε στον Άραχθο. Ο ποταμός είναι ακόμα ήρεμος.

Στο βάθος φαίνεται να αγριεύει λίγο παραπάνω. Μπαίνουμε σε πιο ορμητικό σημείο γεμάτο βράχια και παίρνουμε την πρώτη γεύση από την επικινδυνότητα του συγκεκριμένου αθλήματος. Παρά τα μαθήματα που πήραμε μας λείπει ένα στοιχείο που δείχνει, ότι η 2ωρη διαδρομή που ακολουθεί θα είναι άκρως επικίνδυνη. Μας λείπει εμπειρία, άρα και χημεία, γιατί μέσα σε λίγη ώρα δεν είναι δυνατόν να μάθεις τα παραγγέλματα και να τα εκτελείς συγχρονισμένα μαζί με άλλους ανθρώπους.



Το ατύχημα

Το πρώτο σημείο όμως το περνούμε με ευχαρίστηση. Έρχεται και δεύτερο. Ο ένας πέφτει πάνω στον άλλον, κουπιά κωπηλατούν, κορμιά συγκρούονται, αλλά παραμένουν στις θέσεις τους. Το τρίτο εμπόδιο όμως δοκίμασε τις αντοχές όλων. Κυρίως τις ψυχιακές. Περνάμε ανάμεσα από δύο βράχους που καταλήγουν σε μικρό καταρράκτη. 

Το νερό γίνεται ακόμα πιο ορμητικό. Η βάρκα οδεύει προς τον βράχο δεξιά. Δεν ακολουθείται το παράγγελμα που πρέπει να εφαρμοστεί σε αυτό το σενάριο και η βάρκα αναποδογυρίζει. Τα ορμητικά νερά μας παρασέρνουν στον πάτο του ποταμού. Για μερικά δευτερόλεπτα δεν μπορούμε να πάρουμε ανάσα.



Ο καθένας είναι μόνος του, αντιμέτωπος με τον θάνατο. Είναι μία μάχη επιβίωσης μερικών δευτερολέπτων. Το νερό σε ξεβγάζει στην επιφάνεια, όπου οι πρώτες ανάσες σου δείχνουν, ότι τα κατάφερες. «Δόξα τω Θεώ, ζω» λες από μέσα σου και κάνεις τον σταυρό σου.

Την ίδια εμπειρία τη ζήσαμε όλοι μας αλλά και όλες οι άλλες βάρκες, με εξαίρεση μία, στην οποία οι κωπηλάτες ήταν πιο τυχεροί, πιο συγχρονισμένοι ή και τα δύο μαζί.

Από αυτή τη δοκιμασία όμως δεν βγήκαμε αλώβητοι. Ένας από όλη την κατασκήνωση είχε τραυματιστεί. Ο λόγος για τον συνονόματο Χρήστο, ο οποίος έδειχνε να έχει τραυματιστεί στον ώμο. Οι οδηγοί με την εμπειρία τους, του θέτουν ερωτήσεις και διαπιστώνουν, ότι έχει υποστεί εξάρθρωση. Ο πόνος του είναι αφόρητος.

Κάνουμε ένα διάλειμμα 15 λεπτών, για να ξαποστάσουμε. Οι οδηγοί συζητούν μεταξύ τους πως θα συνεχιστεί η πορεία από τη στιγμή που υπάρχει ένας τραυματισμένος που υποφέρει. Πίσω δεν μπορούμε να πάμε, αλλά ούτε υπάρχει σημείο για να έρθει κάποιος να πάρει τον τραυματία.

Οπότε συνεχίζουμε. Και ο Χρηστάρας σφίγγει δόντια. Τον αποκαλώ Χρηστάρα, γιατί όχι μόνο άντεξε το μαρτύριο με τους κραδασμούς, αλλά δεν έφυγε καθόλου το χαμόγελο από το πρόσωπό του. Στο τέλος η θέα του γεφυριού της Πλάκας που σήμανε το τέλος της περιπέτειας ήταν το καλύτερο μετάλλιο και για τον ίδιο αλλά και για όλη την κατασκηνωτική ομάδα, η οποία είχε ζήσει μία μοναδική εμπειρία. 



Ανεβήκαμε στα Datsun για να επιστρέψουμε στο τσιπροχωριό. Οι συζητήσεις με τους φίλους της παρέας στριφογυρίζουν γύρω από το ντεραπάρισμα. Όλοι μας καταλήγουμε στο συμπέρασμα, ότι αυτά τα λίγα δευτερόλεπτα μέχρι να πάρουμε ανάσα, διήρκησαν στο μυαλό μας πολλές ώρες. Ήταν σαν μία επιθανάτια εμπειρία, κατά την οποία προσπαθείς να κρατηθείς στη ζωή και δεν σε νοιάζει τίποτα άλλο εκτός από τον εαυτό σου. Μία διαρκή πάλη με το εγώ σου, σε ακραίες συνθήκες, στην οποία δεν μπορείς να νοιαστείς για κανένα άλλο, ακόμα και αν ο αδελφός σου, το αίμα σου είναι δίπλα...

Κόστισε 170.000 οθωμανικά γρόσια

Γρήγορα αυτές οι στενόχωρες σκέψεις απομακρύνθηκαν, πριν την εκκίνηση της επιστροφής, όταν οι κάτοικοι της περιοχής μας διηγήθηκαν την ιστορία του γεφυριού.

Στο σημείο όπου χτίστηκε το γεφύρι της Πλάκας υπήρχε μια παλαιά γέφυρα η οποία καταστράφηκε το 1860. Το 1863 ξαναχτίστηκε από την αρχή με χορηγία 30.000 γροσίων του Πραμαντιώτη ευεργέτη Δημήτριου Αρβανιτογιάννη, αλλά κατέρρευσε σχεδόν την ημέρα των εγκαινίων.

Το 1866 ξαναχτίστηκε με κύρια χορηγία του τραπεζίτη των Ιωαννίνων Ιωάννη Ζ. Λούλη, καταγομένου από την Αετορράχη (Κοτόρτσι) των Κατσανοχωρίων, από το ίδιο μάστορα που επρόκειτο να χτίσει αργότερα και τη Γέφυρα της Κόνιτσας. Το κόστος του χτισίματος έφτασε τα 170.000 οθωμανικά γρόσια, ποσό που καλύφθηκε από το Λούλη και από συνδρομές κατοίκων από τις γύρω κοινότητες.

Στις 3 Φεβρουαρίου 1878, κατά τη διάρκεια της εξέγερσης ενάντια στους Οθωμανούς, Ελληνικά στρατεύματα, υπό των εντολών του Κωνσταντίνου Κοττίκα, επικράτησαν της Τουρκικής Φρουράς της γέφυρας, και τους εξανάγκασαν σε συνθηκολόγηση.

Τη δεκαετία του 1880 ο ποταμός Άραχθος ήταν το σύνορο της Ελλάδας με την Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη συγκεκριμένη περίοδο σταμάτησε να χρησιμοποιείται. Μετά το 1928 πραγματοποιήθηκαν διάφορες απόπειρες συντήρησης και παράλληλα δημιουργήθηκε νέος δρόμος που συνέδεε τις κοινότητες.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η γέφυρα βομβαρδίστηκε από τις Γερμανικές δυνάμες. Παρ' αυτά η γέφυρα άντεξε με μόνο ελαφριές ζημιές. Οι ντόπιοι την επισκεύασαν με τσιμέντο το 1943, ενώ ένα χρόνο αργότερα υπογράφηκε στις 29 Φεβρουαρίου η συμφωνία Πλάκας-Μυρόφυλλου.

Μύθος ή πραγματικότητα το μυστικό με τα αβγά;

Πάνω στην εξιστόρηση οι χωρικοί αποκαλύπτουν το μυστικό το οποίο προσέδωσε στη γέφυρα αντοχή και επιβίωσε πάνω από έναν αιώνα. Η παράδοση, λέει, ότι από τα γύρω χωριά της περιοχής επιστρατεύτηκαν χιλιάδες αβγά. Αυτή η λεπτομέρεια προκαλεί ενθουσιασμό σε όλους μας. Είναι δυνατόν να χρησιμοποιούνταν αβγά σαν κολλητική ουσία; Δεν αποκλείεται, αφού τσιμέντο δεν υπήρχε και η λάσπη που έχτιζαν τα σπίτια δεν προσφέρεται σε τέτοιου είδους κατασκευές. Οι ειδικοί βέβαια γνωρίζουν καλύτερα.

Ένα χρόνο αργότερα, το 2007, μαθαίνουμε ότι η γέφυρα υπέστη ζημιές από βροχοπτώσεις, ενώ την 1η Φεβρουαρίου 2015 κατέρρευσε, όταν ο Άραχθος πλημμύρισε από την κακοκαιρία και την κατέστρεψε στο διάβα του. Την επόμενη μέρα, ο τότε Αναπληρωτής Υπουργός Υποδομών Χρήστος Σπίρτζης και εκπρόσωποι του Υπουργείου Πολιτισμού ταξίδεψαν στην περιοχή για να εκτιμήσουν την κατάσταση και ανακοίνωσαν ότι ήταν τεχνικά εφικτό να αποκαταστήσουν την ιστορική γέφυρα με την συγκομιδή των ερείπιων από τον ποταμό. Τη μελέτη ανέλαβε το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο με μία διεπιστημονική ομάδα με στόχο την αποκατάστασή της γέφυρας, η οποία ολοκληρώυηκε με την τοποθέτηση του κλειδόλιθου του τόξου του γεφυριού στις 4 Δεκεμβρίου 2019.

Για την αποκατάσταση της γέφυρας εξειδικευμένοι επιστήμονες «διάβασαν» τα συντρίμμια στην κοίτη του ποταμού και αποκρυπτογράφησαν κάποια από τα ιδιαίτερα στοιχεία της μαστοριάς του Μπέκα και των άλλων «κιοπρουλήδων» (λαϊκών μαστόρων της γεφυροποιίας) του 19ου αιώνα.

Ωστόσο, η μελέτη που έγινε δεν έριξε φως στην πληροφορία, που διαδόθηκε από γενιά σε γενιά ως το μυστικό για την ανθεκτικότητα της κατασκευής, το οποίο να ανάγεται στη σφαίρα του μύθου. Η εργαστηριακή ανάλυση δεν κατάφερε ως τώρα να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει την παρουσία 10.000 αυγών στο μίγμα του κονιάματος. Μετά από 150 χρόνια όμως είναι δύσκολο να βρεθούν ίχνη οργανικού υλικού.

Το σίγουρο είναι, όπως επιβεβαίωσε ο καθηγητής του Μετσόβιου, ότι οι ερευνητές δεν χρησιμοποίησαν καμία από τις σύγχρονες τεχνολογίες, καμία κρυφή ενίσχυση, ούτε ένα κιλό μέταλλο από το ελάχιστο που είχαν βάλει στο αρχικό γεφύρι. Εστίασαν στο να ολοκληρώσουν οι τεχνικοί τις εργασίες «διαβάζοντας σωστά αυτό που ο πρωτομάστορας Μπέκας με τους δικούς του τεχνίτες είχε κάνει πριν από 150 χρόνια».



Το αποτέλεσμα σήμερα, στα μέσα του Φλεβάρη του 2020 είναι ορατό και οι δηλώσεις του κ. Καλιαμπάκου περί crash test από τον χειμωνιάτικο Άραχθο της αντοχής του πέτρινου γεφυριού επιβεβαιώνουν, ότι η φύση είναι πάντα πάνω από τον άνθρωπο, όσο και αυτός να προσπαθεί να τη γητεύσει, όπως ο Μέγας Αλέξανδρος τον Βουκεφάλα.


Με πληροφορίες από ΑΠΕ, Έθνος, Wikipedia, Google Maps

Πηγή φωτογραφιών: Διαδίκτυο






Σχόλια