ΟΚ: Ένα ακρωνύμιο με ελληνικό ηχόχρωμα

Στις 23 Μαρτίου 1839 καταγράφεται για πρώτη φορά το αρκτικόλεξο ΟΚ.


Για να γίνουμε πιο σαφείς. Αρκτικόλεξο ή ακρωνύμιο ονομάζεται ο σύντομος τρόπος γραφής που παράγεται απo τα αρχικά γράμματα ή τις συλλαβές των λέξεων μιας επωνυμίας ή και φράσης (συνήθως ονόματα οργανισμών, σωματείων, υπηρεσιών κ.ά) που γράφεται πάντα με κεφαλαία γράμματα.

Η λέξη αρκτικόλεξο είναι σύνθετη λέξη που δημιουργείται από τις λέξεις αρκτικός, (που σημαίνει αυτός που βρίσκεται στην αρχή), + λέξη. Η χρήση ακρωνυμίων ξεκίνησε κυρίως από τις ανάγκες εξοικονόμησης χώρου στον τύπο αλλά και χρόνου στον λόγο.

Με βάση τις πηγές το ακρωνύμιο O.K. πρωτοαπαντά στην εφημερίδα Morning Post (Βοστώνη) στο φύλλο τής 23ης Μαρτίου 1839, όπου εξηγείται ως o.k.: all correct «όλα εντάξει».

Τα κείμενα εκείνης της εποχής εμφανίζουν τάση να παρουσιάζονται κοινόλεκτες φράσεις με τη μορφή παραλλαγμένων ακρωνυμίων. Επί παραδείγματι, η φρ. all right συναντάται ως O.W. (περιπαικτική παραλλαγή: oll wright) και η φρ. no go, συνήθης εκείνη την εποχή, απαντά ως K.G. (περιπαικτική παραλλαγή: know go). Σε αυτό το πλαίσιο ερμηνεύεται ο αμερικανισμός Ο.Κ.

Η παραπάνω εκδοχή υποστηρίζεται από τα στοιχεία τού δημοσιογραφικού λόγου τής εποχής, έχει δε ισχυρότερη βάση από άλλες προτάσεις. Ανεξάρτητα από την αρχική προέλευση, η διάδοση του O.K. οφείλει πολλά στον υποψήφιο πρόεδρο των Η.Π.Α. Martin van Buren, απώτερης ολλανδικής καταγωγής, τον οποίο οι υποστηρικτές του συνήθιζαν να αποκαλούν (το 1840) Old Kinderhook και ίδρυσαν λέσχη οπαδών του με την επωνυμία O.K. Club, ώστε να συμπέσει με την ήδη γνωστή φρ. oll korrect.

Έχουν γίνει επίσης προσπάθειες να αποδοθεί ελληνική καταγωγή στο Ο.Κ. και να ετυμολογηθεί από τη φρ. όλα καλά. Συνιστούν όμως παρετυμολογία, δηλαδή εικασία που βασίζεται σε εξωτερικές ομοιότητες χωρίς αποδείξεις από τη γλωσσική ιστορία.

Εξάλλου το 1839 δεν ήταν η εποχή της μετανάστευσης στο νέο κόσμο για τους Έλληνες. To ίδιο ισχύει και για εκδοχές που αποδίδουν στη φρ. λατινική, γαλλική, φινλανδική, σουηδική, ακόμη και ινδιάνικη αρχή.

Ο Όργουελ και τα αρκτικόλεξα

Στο επιμύθιο του αριστουργήματός του «1984» ο Όργουελ αναφέρει ότι το απολυταρχικό καθεστώς που περιγράφει στο μυθιστόρημα, αποφάσισε να επιβάλλει στους πολίτες να μιλούν μόνο με αρκτικόλεξα, για να χαθεί το συναισθηματικό φορτίο των λέξεων κι έτσι οι «υποτελείς» θα ήταν πιο άβουλοι, πιο πειθήνιοι, πιο απαθείς. Ωστόσο η άποψη αυτή είναι γλωσσολογικά αστήρικτη.

Η συγκεκριμένη άποψη δεν υιοθετείται γλωσσολογικά. 

Ο Πανούσης και τα αρκτικόλεξα

  Πάντως τον ρόλο των αρκτικόλεξων στη δημόσια διοίκηση καυτηριάζει σε τραγούδι του στον δίσκο «Κάγκελα Παντού» που κυκλοφόρησε το 1986, ο Τζίμης Πανούσης. Ο αείμνηστος Έλληνας τραγουδοποιός και ηθοποιός, ο οποίος ήταν γνωστός για τη σάτιρα και τον καυστικό και αθυρόστομο στίχο του, στο τραγούδι «πχ» είχε αποδοκιμάσει την πληθώρα οργανισμών, δημοσίων υπηρεσιών, φορέων, κομμάτων, ιδρυμάτων που απαντούσαν σε μεγάλο εύρος αρκτικόλεξων.

Τη μουσική στο τραγούδι συναντούμε στα παραδοσιακά νησιώτικα και στο γνωστό «Θα πάρω μία ψαρόβαρκα». Στο τέλος ο καλλιτέχνης ξεσπά, επικροτεί τη δράση των αναρχικών και αναφωνεί «θα πάρω σιδερόβεργα Παναγιά μου, μολότοφ και αλυσίδες και θα τα κάνω βίδες». Βέβαια η κατάληξη με το «ώπα η επανάσταση» είναι μία ειρωνική προσπάθεια αμφισβήτησης του σκοπού των λεγομένων του.

Ακούστε το και διαβάστε στο τέλους τους στίχους:



ΕΛ.ΤΑ., Η.Λ.Π.Α.Π., Η.Σ.Α.Π., Ο.Σ.Ε., Ο.Γ.Α. και Φ.Κ.Ε
Ε.Π.Ε., Ο.Ε., Α.Ε., Υ.Π.Π.Ε., ΚΟΥΠΛΕ

Δ.Ε.Η., ΠΑ.ΣΟ.Κ., Κ.Α.Π.Η., Ο.Τ.Ε.,
ΚΥ.ΣΥΜ., ΚΥ.Σ.Ε.Α., Γ.Ε.Ε.Θ.Α., Γ.Ε.Σ.,
Κ.Κ.Ε., ΣΕ.ΛΕ.ΤΕ., Κ.Α.Τ.Ε.E

Α.Τ.Α., Α.Τ.Ε., Ε.Τ.Β.Α., Ε.Τ.Ε., Ο.Ο.Σ.Α., Κ.Θ.Β.Ε.,
ΠΕΡ.ΠΑ, ΕΛ.ΚΕ.ΠΑ., ΠΑΡΚ.ΚΕ., Π.Α.Ε., ΚΟΥΠΛΕ,

Δ.Ε.Η., ΠΑ.ΣΟ.Κ., Κ.Α.Π.Η., Ο.Τ.Ε.,
ΚΥ.ΣΥΜ., ΚΥ.Σ.Ε.Α., Γ.Ε.Ε.Θ.Α., Γ.Ε.Σ.,
Κ.Κ.Ε., ΣΕ.ΛΕ.ΤΕ., Κ.Α.Τ.Ε.

Ε.ΔΗ.Κ., Ε.Ρ.Ε., Ε.Ν.Ε.Π., Ν.Δ., Κ.Κ.Ε. (μ-λ),
Ε.Ι.Ν.Α.Π., ΕΣ.Υ., Γ.Σ.Ε.Ε., Δ.Σ., ΖΟΥΛΟΥ

Δ.Ε.Η., ΠΑ.ΣΟ.Κ., Κ.Α.Π.Η., Ο.Τ.Ε.,
ΚΥ.ΣΥΜ., ΚΥ.Σ.Ε.Α., Γ.Ε.Ε.Θ.Α., Γ.Ε.Σ.,
Κ.Κ.Ε., ΣΕ.ΛΕ.ΤΕ., Κ.Α.Τ.Ε.

Θα πάρω σιδερόβεργα παναγιά μου, βρε θα πάρω σιδερόβεργα, μολότοφ κι αλυσίδες
και θα τα κάνω βίδες μολότοφ κι αλυσίδες
και θα τα κάνω βίδες
Θα πάω στον Καραμπελιά παναγιά μου,θα πάω στον Καραμπελιά που 'χει λεβέντες νέους
αναρχικούς κι ωραίους, που 'χει λεβέντες νέους
αναρχικούς κι ωραίους


Με πληροφορίες από sansimera.gr, wikipedia, tzimakospanousis.gr/

Σχόλια